Przedstawiony do konsultacji projekt zmian, polega na likwidacji norm szacunkowych dochodu, co ministerstwo finansĂłw uzasadnia stwierdzeniem, że „ustalanie dochodu przy zastosowaniu tych norm nie wiąże się z rzeczywistym dochodem czy przychodem z tej działalności”.
Projekt nie potwierdza deklaracji Ministra M. Grabowskiego w mediach, że te zmiany to pierwszy krok do wprowadzenia zwykłego podatku dochodowego w rolnictwie, w ramach zapowiadanej reformy. Jednak, zdaniem ekspertĂłw podatkowych, w projekcie tym trudno doszukać się innych intencji i celĂłw, niż wdrożenie do prawa podatkowego spornej interpretacji opartej na przepisach o rachunkowości. Tymczasem z szacunkowych wyliczeń wynika, że obowiązek prowadzenia ksiąg podatkowych ma dotyczyć aż 98% podatnikĂłw prowadzących działy specjalne produkcji rolnej.
Bez wątpienia autorzy projektu i rĂłwnocześnie rzecznicy kwestionowanej interpretacji opartej na przepisach o rachunkowości, zamierzają przy pomocy tego projektu rozwiązać problem nierozstrzygniętego do tej pory sporu i doprowadzić wreszcie do zrĂłwnania zasad opodatkowania działĂłw specjalnych z działalnością gospodarczą. Zamiast wycofać się z błędnej interpretacji chcą pozbawić większość podatnikĂłw prowadzących działy specjalne produkcji rolnej prawa wyboru formy opodatkowania.
W wymaganej Ocenie SkutkĂłw Regulacji, pkt. 4. Skutki wprowadzenia ustawy, nie wymienia się żadnych potencjalnych zyskĂłw i kosztĂłw i stwierdza się: „Brak wpływu skutkĂłw regulacji na sektor finansĂłw publicznych, w tym budżet państwa i budżety jednostek samorządu terytorialnego”.
W związku z tym powstają pytania, to po co wprowadzać te zmiany i jaki cel ma ta ustawa, ktĂłra, wg danych resortu finansĂłw, dotyczy 35 252 rolnikĂłw?
Producenci drobiu i jaj prowadzący działy specjalne produkcji rolnej, nie godzą się na tak radykalne zmiany jakie są proponowane w projekcie, w tym zwłaszcza na likwidację możliwości opodatkowania dochodu z działĂłw specjalnych produkcji rolnej na podstawie norm szacunkowych dochodu.
Najważniejsze uwagi i wnioski dotyczące projektu z dnia 16 czerwca 2009 r. zmiany ustawy o podatku dochodowym od osĂłb fizycznych, zawarte w opinii Krajowej Izby z 3 lipca 2009 r. przekazanej do ministerstwa finansĂłw oraz do ministerstwa rolnictwa:
Proponowaną likwidację możliwości ustalania dochodu na podstawie norm szacunkowych należy ocenić krytycznie, tym bardziej że uzasadnienie tej zmiany jest wyjątkowo lakoniczne i nieprzekonywujące.
Konsekwentnie należałoby pozostawić wybĂłr sposobu ustalania dochodu podatnikom, ktĂłrych roczne przychody nie przekroczyły w poprzednim roku podatkowym rĂłwnowartości 1 200 000 EUR. Przy czym konieczne jest takie poprawienie obecnych przepisĂłw w Ustawie PIT, aby nie było wątpliwości, że po przekroczeniu wskazanej granicy przychodu podatnik musi ustalać przychĂłd w oparciu o księgi rachunkowe.
Radykalna zmiana zasad opodatkowania dochodĂłw z działĂłw specjalnych produkcji rolnej wymaga ze strony podatnikĂłw podjęcia działań przystosowawczych w celu prawidłowego wdrożenia tych zasad. Okres vacatio legis wydaje się zbyt krĂłtki na sprawne wdrożenie, tym bardziej że dotyczy licznych podatnikĂłw dotąd nie mających doświadczeń w prowadzeniu ksiąg podatkowych.
Jeśli jest prawdą, jak twierdzi resort finansĂłw, że normy szacunkowe dochodu znacznie odbiegają od rzeczywistej dochodowości działĂłw specjalnych produkcji rolnej, to należałoby raczej nie tyle likwidować tę prostą, tanią i wygodną (rĂłwnież dla organĂłw podatkowych) formę opodatkowania, lecz zweryfikować wysokość norm z ewentualnym ich podwyższeniem w celu doprowadzenia do realności wykorzystując w tym celu dorobek choćby Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – PIB.
Ewentualny zarzut, że eliminacja szacunkowych norm dochodu oznacza zrĂłwnanie podatnikĂłw wobec prawa (nie mają takich norm inne branże i rodzaje działalności gospodarczej), trudno uznać jako zarzut poważny – Trybunał Konstytucyjny dopuszcza możliwość zrĂłżnicowania zasad opodatkowania rĂłżnych grup podatnikĂłw, byleby to zrĂłżnicowanie było dokonanie w oparciu o określone cechy relewantne.
Należałoby raczej mĂłwić o wątpliwościach w zakresie konstytucyjnej rĂłwności wobec prawa podatnikĂłw prowadzących działy specjalne produkcji rolnej, a więc część działu rolnictwo, objętych podatkiem dochodowym od osĂłb fizycznych i pozostałe osoby prowadzące działalność rolniczą, nie objęte tym podatkiem.
Propozycja likwidacji możliwości ustalania dochodu przy zastosowaniu ustawowo określanych norm szacunkowych dochodu z działĂłw specjalnych produkcji rolnej budzi poważne wątpliwości. W istocie dla ponad 98% podatnikĂłw oznacza to pogorszenie warunkĂłw prowadzenia działalności w tym zakresie, zwiększenie kosztĂłw obsługi podatku, wzrost pracochłonności zarĂłwno po stronie podatnikĂłw, jak i organĂłw podatkowych, zmniejszenie bezpieczeństwa podatkowego w biznesie.
Wprowadzenie podatku dochodowego w działach specjalnych produkcji rolnej w formie zryczałtowanej (proponowana stawka podatku 5,5% od przychodĂłw ewidencjonowanych) należałoby przyjąć z uwagą, jeżeli nie ulegałaby zmianie możliwość ustalania dochodu przy zastosowaniu norm szacunkowych dochodu z działĂłw specjalnych produkcji rolnej. Rzetelnej analizy ekonomicznej wymaga szacunek stawek podatkowych, co ze względu na krĂłtki czas wyznaczony dla zaopiniowania projektu ustawy zostało zainteresowanej branży uniemożliwione.
System opodatkowania oparty na normach szacunkowych dochodu z tego typu działalności rolniczej, objętej definicją działĂłw specjalnych produkcji rolnej, ogranicza do minimum aktywność Państwa przy poborze podatku, a jednocześnie przynosi wpływy z tytułu podatku dochodowego w z gĂłry wiadomej wysokości. System ten powinien być oceniany jako niezwykle efektywny, gdyż pozwala na uzyskanie wpływĂłw podatkowych przy minimalnym zaangażowaniu organĂłw podatkowych.
Projekt ustawy nie zawiera rĂłwnież analizy kształtowania się wartości nabycia i dostaw towarĂłw i usług przez osoby prowadzące działy specjalne produkcji rolnej, będące jednocześnie podatnikami podatku od towarĂłw i usług, w oparciu o dane dotyczące przychodĂłw ze sprzedaży (wartość netto dostaw) i wydatkĂłw dających prawo odliczenia naliczonego podatku od towarĂłw i usług (wartość netto nabyć).
Projekt ustawy pomija okoliczność, iż proponowane zmiany wpłyną na zmianę statusu podatkowego pewnej części wytwĂłrcĂłw rolnych prowadzących działy specjalne produkcji rolnej. W wyniku wprowadzonych zmian nastąpi wyłączenie możliwości wyboru przez osobę prowadzącą działy specjalne produkcji rolnej statusu rolnika ryczałtowego. Dla celĂłw podatku od towarĂłw i usług pod pojęciem rolnika ryczałtowego – rozumie się rolnika dokonującego dostawy produktĂłw rolnych pochodzących z własnej działalności rolniczej lub świadczącego usługi rolnicze, korzystającego ze zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt. 3 ustawy o podatku od towarĂłw i usług, z wyjątkiem rolnika obowiązanego na podstawie odrębnych przepisĂłw do prowadzenia ksiąg rachunkowych. Jak z powyższego widać, poprzez wyłączenie możliwości opodatkowania podatkiem dochodowym od osĂłb fizycznych w formie norm szacunkowych dochodu nastąpi obligatoryjne wyłączenie w obrębie innego podatku z możliwości stosowania uproszczonych rozliczeń. Uzasadnienie do Projektu ustawy nie odnosi się w ogĂłle do tego zagadnienia. Tymczasem dokonując ocenę proponowanych zmian należy mieć na względzie rĂłwnież wszelkie konsekwencje rĂłwnież o charakterze ekonomicznym, a wynikające ze stosowania odrębnych przepisĂłw.
Projekt ustawy nie przedstawia informacji o ilości podatnikĂłw prowadzących działy specjalne produkcji rolnej, ktĂłrzy posiadają status czynnych i zarejestrowanych podatnikĂłw VAT i tych, ktĂłrzy mają status rolnikĂłw ryczałtowych.